مقالات و آئيين نامه ها ›› مدیریت آب و خاک و امور فنی مهندسی جهاد کشاورزي خراسان شمالي
اهمیت اجرای طرح افزایش موادآلی خاک و نقش مواد آلی درتولید محصولات سالم و سلامت جامعه

الف) مقدمه  :
انسان ریشه درخاک دارد. کلمه آدم مشتق از واژه عربی آدما به معنی خاک یا زمین است . درواقع نام آدم که گویای زندگی اوست ، از خاک برمی آید. انسان درطول حیات خود ازخاک بهره        می گیرد ودرخاک آرامش می یابد. خاک منبع حیات است که میراث مشترک وثروت ملی محسوب می شود وآثار گنجینه های تمدن بشری را درخود جای داده است.
خاک بستر زیست انسان ، بنیان واساس تولید وامنیت غذایی ، خودکفایی کشورها واقتصاد ملی و بین المللی است .تخریب خاک اعلام جنگ با طبیعت است که باعث به هم خوردن تعادل زیست بوم می گرددوبازنده قطعی این جنگ انسان است .
         بنی آدم سرشت از خاک دارند
                                             اگر خاکی نباشد آدمی نیست
 در زبان  لاتین کلمه " آدم"  با واژه "هومو " نامیده می شود که از "هوموس " یا ماده زنده خاک گرفته شده است و "انسان" یا Human موجودی است که وابسته به هوموس یا ماده آلی خاک است. وجود ماده آلی علاوه بر آنکه مبین سلامت و کیفیت خاک است ، شاخص بسیارمناسبی برای باروری آن به شمار می آید.

اگر میوه وسبزیجات امروزی عطر وطعم طبیعی خود را دراراضی کشاورزی ازدست داده اند بدلیل فقر مواد آلی درخاکها ومصرف بی رویه کودهای شیمیایی است .اگر برنج ،گندم ،جو، حبوبات وسایر غلات وحتی علوفه ،گوشت ولبنیات دامهای محلی ازنظر کمیت وکیفیت مواد غذایی از استانداردهای جهانی فاصله گرفته اند درنتیجه کمبود شدید مواد آلی درخاکهای اراضی کشاورزی است . اگر گیاهان زراعی وباغی دربرابر آفات وبیماریها ازخود کمترین مقاومت را نشان داده وشکننده شده اند و با شیوع هر آفت و بیماری شاهد سرعت گسترش وگستره عمل وقوع آسیب  می باشیم درنتیجه ضعف دربنیه وشادابی گیاهی وحاصلخیز نبودن خاکهاست .
اگر با وزش هر باد سرد وگرمی وهر یخبندان وتگرگی ویا هر نوسانات محیطی محلی شاهد ریزش بیشترین محصول از اندامهای گیاهی می باشیم بدلیل کاهش عناصر طبیعی درخاکها وگیاهان دست کاشت است. اگر شاهد کاهش قدرت نگه داشت آب درخاک ، افزایش سله سطحی و افزایش تبخیر ودرنتیجه افزایش تعداد دفعات آبیاری در این دوره کم آبی وخشکسالی می باشیم به سبب فقر توده خاک از بقایای گیاهی وحیوانی است.
اگر درقدیم ماندگاری میوه وصیفی جات درانبارهای سنتی و اتاقکهای کاه گلی در طولانی مدت وتاشب های سرد زمستان ممکن واکنون حتی زمان ماندگاری وانبارداری این محصولات دریخچالها وسردخانه های مدرن کاهش یافته، نشان از فقر عناصر طبیعی است. اگر درقدیم اراضی کشاورزی براحتی با خیش چوبی با نیروی انسانی یا حیوانی شخم زده می شدواکنون بدلیل فشردگی وتراکم خاکها مجبور به استفاده از تراکتورهای سنگین ومدرن امروزی شده ایم وآن هم شاهد کلوخه ای شدن وروشن شدن رنگ خاکهامی باشیم به سبب کاهش شدید مواد آلی ومصرف بی رویه کودهای شیمیایی است.
اگر شاهد براحتی متلاشی شدن وازهم گسیختن ذرات خاک دراثربرخورد قطرات باران، حرکت آب آبیاری یا جریان سیلاب های محلی درسطح اراضی کشاورزی و به راه افتادن آبهای گل آلود درآبراهه ها ورودخانه هامی باشیم واگر با حرکت بادهای حتی باسرعت زیرآستانه فرسایش شاهد برخاستن ذرات خاک وایجاد گردبادهای محلی ، طوفانهاوگردوغبارها وتولید ریزگردهای منطقه ای می باشیم نتیجه فقدان موادآلی درخاکهای اراضی کشاورزی است.اگر شاهد کمترین میزان نگه داشت آب در درون توده بوده ومجبور به مصرف آب بیشتر با دور آبیاری کمتر می باشیم به سبب کاهش درصد میزان مواد آلی درخاکهاست. اگر میزان تجمع انواع آلاینده های شیمیایی ومیکروبی درخاکها سالانه روبه افزایش بوده وشاهد آلودگی درانواع محصولات کشاورزی وافزایش مرگ ومیر براثر بیماریهای صعب العلاج وظهور بیماریهای ناشناخته می باشیم براثر مصرف آبهای آلوده،سموم وکودهای شیمیایی وفقر شدید مواد آلی درخاکهای اراضی کشاورزی است.


 
ب) بررسی منابع
ب-1) صرفه جویی درمصرف آب
درمناطق خشک ونیمه خشک که کم آبی یکی از فاکتور های اصلی درکاهش رشد گیاه محسوب می گردد, توجه به این نکته حایز اهمیت است که مواد آلی قادر هستند 2 الی 6 برابر وزن خود آب جذب نمایند(16). مواد آلی همانند مالچ,رطوبت رادرپیاز رطوبتی گیاه تامین وحفظ می کنند. هرچقدر ماده آلی خاک بیشتر باشدظرفیت نگهداری آب درکمپلکس مواد آلی ومعدنی خاک نیز بیشتر می باشد.درصورتی که میزان ماده آلی خاک یک درصد افزایش یابد, بین 20 تا 25 درصد(دربرخی منابع 15تا 35 درصد) کاهش مصرف آب بوجود خواهد آمد. باافزودن موادآلی به خاک، ظرفیت نگهداری آب درخاک افزایش می یابد(1و15).
 نتایج تحقیقات نشان داده است که به ازاء افزایش یک درصد ماده آلی، 3/2 درصد آب قابل استفاده خاک افزایش می یابد واین اثر در محدوده 8/. تا 8 درصد ماده آلی معنی دار می باشد(16). پاره ای از انواع مواد آلی می توانند تا 20 برابر وزن خود، آب نگهداری کنند(ری کوسکی،2005). هودسون(1994),نشان داده است که با افزایش هر یک در صد مواد آلی(1%) به خاک، می توان ظرفیت نگهداری آب قابل دسترس گیاه را 7/3 درصد افزایش داد. در نتیجه، به آب کمتری برای آبیاری نیاز خواهد بود(14).
 در چارچوب یک پژوهش در رابطه با مدیریت آب در آبخیزهای کشاورزی،که توسط مالون و همکاران(2006)، انجام شده است: ستون هایی از خاک به عمق 75 سانتیمتر و قطر 30 سانتیمتر آماده شد. به 15 سانتیمتر اول خاک ، به مقدار 0-1-2 و3 اینچ کمپوست بقایای گیاهی افزوده شد. ظرفیت نگهداری آب این نمونه ها به این ترتیب تعیین شدکه در ابتدا همه خاک ها اشباع شده و سپس به کمک لامپ های حرارت دهنده خشک شدند. با افزایش 6 سانتیمتر به همه نمونه ها و اندازه گیری رطوبت باقیمانده پس از 24 ساعت،مشخص شد که تیمارهای کمپوست دار ،به طور متوسط 8/1 سانتیمتر بیشتر آب نگه داشته اند. بررسی کنندگان، این مقدار آب را برابربا ذخیره و نگهداری 9 میلیون لیتر آب در یک مساحت 10 هکتاری و به دنبال 5 سیلاب دانسته اند.
در تحقيقی روی انواع گروه های بافتی خاک مشاهده شد که با افزايش مواد آلی از يک تا سه درصد، ظرفيت نگهداری آب دو برابر گرديده و هنگامی که مقدار مواد آلی تا چهار درصد افزايش يافت، مقدار کل آب قابل دسترس گياهان بيش از 60% افزایش نشان داد(14).

ب-2) اصلاح وبهبود شرایط خاک
در شرایط بهینه، خاک از ۴۵ تا ۵۰ درصد ماده معدنی،۲۵ درصد هوا،۲۵درصد آب و ۱ تا ۵ درصد ماده آلی‌ تشکیل می‌‌شود.همین مقدار ماده آلی‌ نقش بسیار مهمی‌ در روابط آب،خاک و گیاه دارد.فاز پایدار ماده آلی‌ شامل بافت‌های تخریب یافته گیاهی و جانوری است که پس از تغییر و تبدیل در اثر گذشت زمان به یک ترکیب کمپلکس تیره رنگ و مقاوم در برابرتجزیه،بنام هوموس تبدیل و نقش حیاتی‌ را در خاک ایفا می‌کند.قسمت قابل توجهی‌ از این مواد کلوئیدی بوده و دارای بار الکتریکی‌ است که عناصر غذایی را بصورت جذب سطحی نگهداری کرده و از گزند آبشویی مصون می‌دارد. همچنین مانند اسفنج جاذب رطوبت بوده و تا ۶ برابر وزن خود آب جذب می‌کند،که این امر در مناطق خشک و نیمه خشک مانند ایران باعث ارتقاءکارایی مصرف آب میگردد( 1 و16).
مواد آلی حدودا 5 برابر سبک تر از  بخش معدنی خاک است و مقدار اندک مواد آلی تاثير شديدی روی فضای حفرات دارد(14).
ملکوتی(1378) اعلام نمود اثر هرگرم ماده آلی، درحدود 6 برابر هرگرم خاک است که از این پدیده اثر مهم مواد آلی در ذخیره سازی کاتیون های غذایی در تغذیه گیاه روشن می گردد(16). درپژوهشی که توسط محصلی (1388)در استان فارس  انجام شد مشخص گردید اثر هر گرم ماده آلی درافزایش ظرفیت تبادل کاتیونی خاک حدود 23 برابر هرگرم رس است(12) .
نتیجه نفوذ بیشتر آب در خاک همراه با افزایش مواد آلی به خاک،به افزایش ظرفیت نگهداری آب و خاصیت اسفنج وار آبگیری مواد آلی می انجامد. مواد آلی از راه تولید مواد صمغی و یا چسبناک و یا ترشحات میکربی، و یا میسیلیوم قارچ ها و ... بر پایداری خاکدانه ها،و استقامت خاکدانه ها می افزایند(14).

الیوت و لینچ(1984), نشان دادند که تشکیل خاکدانه ها به وسیله ترشح پلی ساکاریدها، در مناطقی که مواد آلی محتوی نیتروژن کمتری است، صورت می گیرد. بر اساس نتیجه پژوهش های این افراد، ارتباط محکمی بین مقدار کربن خاک و ابعاد خاکدانه ها وجود دارد. به قسمی که افزایش مقدار کربن، به افزایش بیش از 134 درصدی خاکدانه های بزرگتر از 2 میلیمتر، و کاهش 38 درصدی خاکدانه های کوچکتر از 25/0 میلیمتر انجامید. به اعتقاد وایت برد، لفروی و بلیر(1985), بخش کربن فعال مواد آلی، عامل اصلی کنترل و فروپاشی خاکدانه ها است.
از آنجا که CEC هوموس در هر کیلو خاک 2 تا 30 برابر CEC انواع کانی های مختلف رس است،اغلب 50 تا 90 درصد توان جذب کاتیونی خاک های معدنی را شامل می شود. ماده آلی از راه ظرفیت تبادل کاتیونی و گروه های عامل اسیدی و بازی بیشترین ظرفیت بافری را در خاک فراهم می آورد(14).
نتایج تحقیقی در مورد خاک های اصلاح شده با کود حیوانی و کمپوست نشان داد که افزون مواد آلی موجب افزایش پایداری ساختمان خاک می شود. این موضوع مخصوصا در مقادیر بالای استفاده از مواد آلی و در پایان دوره 5 ساله بیشتر مشهود بوده است.
دانشمندان دریافته اند که وجود یک خاک با ساختمان خوب، به مقدار و طبیعت مواد آلی اضافه شده به خاک بستگی دارد. این مواد آلی، فلاکوله شدن ذرات رس خاک را که برای خاکدانه سازی لازم است، بهبود می بخشد که این موضوع در مورد خاک های اصلاح شده با کمپوست نیز بیشتر مشهود بوده است. این امر را می توان به دلیل اختلاف در ترکیب شیمیایی ترکیبات آلی استفاده شده دانست که در مقدار اسید فولویک و هومیک با هم تفاوت دارند.
همچنین بررسی های بعمل آمده نشان داده است که میزان اسید هومیک کمپوست بیشتر از کودهای حیوانی است. به دلیل اینکه اسیدهای هومیک به طور مستقیم در تشکیل کمپلکس رس- مواد آلی دخالت دارند، مقاومت خاکدانه ها به طور قابل ملاحظه ای متاثر از مقدار اسید هومیک است تا مقدار اسید فولویک.
بنابراین خاک های اصلاح شده با کمپوست دارای خاکدانه های پایدارتری می باشند. در طول تحقیق انجام شده، خاکدانه سازی برای کمپوست به میزان 28% و برای کود حیوانی به میزان 24 % افزایش داشته است .

ب-3) کمیت وکیفیت محصولات
مهمترين عامل موثر در عملکرد و کيفيت مطلوب محصولات کشاورزی، حاصلخيزی خاک است که اين عامل خود تحت تأثير سه فاکتور ماده آلی، ظرفيت تبادل کاتيونی و درصد اشباع کاتيون های قليايی خاک       می باشد. با توجه به اين نکته که ظرفيت تبادل کاتيونی خود به مقدار زيادی تابع ميزان ماده آلی موجود در خاک است، بنابراين اهميت سهم ماده آلی در بالا بردن کميت و کيفيت محصول بيشتر ملموس می گردد (تيسدل و همکاران، 1999).  در این بین، میکروارگانیسم ها ، پالایشگاه وکارخانجات پتروشیمی فعال خاک هستند و مواد آلی، مشابه خون در بدن موجود زنده ، کلید حاصلخیزی وقلب کشاورزی پایدار است. لازم بذکراست زمانی استفاده از کودهای ماکرو و میکروی شیمیایی وحتی استفاده ازمالچ های گیاهی، اجرای پروژه کشاورزی حفاظتی ومواد اصلاح کننده خاکهای شوروقلیا موثر خواهد بود که مقادیرماده آلی درخاک و میکروارگانیسمهای متنوع کم نباشد (تا تاثیر این فعالیت ها خود را درافزایش عملکرد وکیفیت محصول بیشتر نشان دهد). افزایش ماده آلی خاک نخستین گام ویک اقدام زیربنایی درتولید محصولات سالم ومحصولات ارگانیک می باشد(8).

تحقیقات بعمل آمده نشان میدهد استفاده از کمپوست کیفیت محصولات کشاورزی رانسبت به کودهای شیمیایی عملا حدود50 درصد وکمیت آنها رانیز درحدود30 تا70 درصد افزایش می دهد(1, 6, 15 و16 ).
بررسی رابطه بین کربن آلی خاک و عملکرد دانه گندم در 202 مزرعه در نقاط مختلف استان خراسان رضوی  نشان داد که 64 درصد عملکرد گندم بستگی به میزان کربن آلی خاک دارد . به ازای هر 1/. درصد افزایش در میزان کربن آلی خاک ، عملکرد دانه گندم بطور میانگین 286 کیلوگرم در هکتار افزایش می یابد . در مدیریت خاکهای شور و سبک باید به حفظ و افزایش کربن آلی خاک بیش از دیگر خاک ها توجه نمود(17).

ب-4) سایر موارد
علاوه بر این افزایش ماده آلی خاک منجر به :  تامین مواد غذایی مورد نیاز گیاه برای درازمدت ، زنده کردن خاک از طریق افزایش جانداران ذره بینی هوازی مفید،اصلاح ساختمان خاک، تنظیم pH (اسیدیته) خاک ، ذخیره سازی آب در خاک و كاهش نياز مصرف آب براي خاك و گياه و كمك به مصرف آب كمتر در خشكساليها و مناطق خشك و كم آب ، آب را به صورت تدریجی آزاد و به آساني دراختيارگیاه قرار             می دهند(سدخاكي روي زمين)، قابلیت تولید به صورت متناسب با شرایط محیطی و نوع کاربری( اسیدی یا قلیایی بودن و یا مصرف باغداری ، زراعت ويا  فضای سبز و اراضي طبيعي) ،شتاب بخشیدن به بازسازی خاک ، کمک به اصلاح ساختمان خاک در اراضي شور، افزایش اکسیژن خاک، کاهش تبخیر و تعرق ، جلوگیری از سله بستن خاک ،تقویت کمیت وکیفیت مواد غذایی تولید شده ،کاهش آفات و بیماری ها (كاهش مصرف سموم دفع آفات و مقاومت گياه به ابتلاء به انواع بيماري ها) ،فراهم ساختن زمینه مبارزه بیولوژیک با آفات ، افزايش مقاومت گياه به سرما وگرما وتنشهاي محيطي، سهولت درجذب موادغذايي موجوددرخاك توسط گياه ، كاهش خطرآلاينده ها درخاك واثرخنثي كنندگي آنها و...  می گردد(8).
ازدیگراثرات ماده آلی‌ در خاک میتوان به : کاهش شکاف و ترک در سطح خاک بخصوص در خاک‌های سنگین،افزایش توسعه و رشد ریشه ها،ایجاد کلات‌های عنصری و جلوگیری از غیر قابل دسترس شدن آنها برای گیاهان بوسیله آبشویی ، افزایش ظرفیت نگهداری و پویایی عناصر در خاک (تغییرPH وCEC )،کاهش تراکم پذیری خاک‌های زراعی وآسان کردن کار ادوات خاک ورزی در امر کشاورزی،نگهداری عناصر غذایی برای گیاهان،بهبود و اصلاح خاک دانه‌ها و جلوگیری از فرسایش بادی و آبی در نتیجه حفاظت خاک،جلوگیری از اثرات مخرب مواد سمی مثل حشره کش ها،با جذب سطحی آنها بوسیله ماده آلی‌،ایجاد رنگ تیره در سطح خاک و گرمتر شدن آن در نتیجه افزایش فعالیت میکرو ارگانیسم‌ها و.... اشاره نمود(18).

دکتر میکاییل کول(1995)، یکی از متخصصان تخریب آلاینده های ارگانیک، میزان آلودگی خاکی را که محتوی 3000ppm  علف کش دی کامبا بود ، در مدت 50 روز به 50 ppm رساند، که حدی غیر قابل تشخیص است. برای این منظور، نامبرده پوشال چوب و کمپوست رسیده را با خاک مخلوط کرد؛ به قسمی که مخلوط محتوی 10 درصد (حجمی) کمپوست ، پوشال و خرده چوب و 90 درصد خاک آلوده بود(19).
مطلب جالب آنکه هزینه زیست تخریبی به کمک کمپوست ، یک پنجم هزینه دفن خاک های آلوده یا سوزاندن آن است. به عقیده دکتر کول، زیست درمانی به کمک کمپوست بیش از هر روشی در پاکسازی خاک موثر است و خاک را تقویت و در شرایط بهتر از حالت قبل از آلودگی ،تحویل می دهد(19).


بمنظور افزایش حاصلخیزی خاکها می بایست اقدام به افزایش مواد غذایی ومیکروارگانیسم های مفید خاکزی در درون توده های خاک نمود. این دوعامل بصورت توام و وابسته به هم کلیدی ترین راه دستیابی به یک خاک حاصلخیز است .جهت رسیدن به این هدف ازتمامی مواد قابل تبدیل به کودهای آلی وکمپوست می بایست استفاده نمود.این مواد عبارتند از بقایا و ضایعات کشاورزی وزباله های شهری وروستایی، ضایعات فرآوری محصولات کشاورزی ، انواع کودهای دامی و فضولات انسانی، لجن های آلی صنعتی ، بقایای جانوری و...
از روشهای افزایش ماده آلی خاک میتوان افزودن انواع کمپوست ها ، کودهای آلی بیولوژیک و زیستی ، کودهای حیوانی ، مالچ پاشی گیاهی غنی شده ، خاکهای آلی ، لجن های فاضلاب تصفیه وغنی شده و... و انجام پروژه هایی چون تولید وعرضه کمپوست، کشاورزی حفاظتی ( کم وبی خاک ورزی) ، کود سبز، رعایت تناوب آیش وکشت و... را نام برد.



بنابراین جمع آوری ، غنی سازی وفرآوری بقایای گیاهی به جای سوزاندن ویا بلااستفاده قراردادن ، می بایست به شیوه های متنوع در دستور کار نهادهای دولتی وخصوصی قرار گرفته و این معضل را با بالابردن ارزش افزوده مواد به یک فرصت تبدیل نمود.
با این تفاسیرآیا به راستی طرح افزایش مواد آلی خاکها هزینه است یا سرمایه گذاری؟


ج) تاثیر محصولات کشاورزی سالم در پیشگیری از بیماریهای سرطانی :
تغييرات اجتماعي در كشور ايران و بسياري ازكشورهاي منطقه ، طی 30 سال اخیر ، وضع سلامت مردم را مورد دستخوش و دگرگونی قرار داده است. تغییر سنت های گذشته و شیوه های جدید زندگی به تغییر در الگوهای غذایی از جمله افزایش دريافت چربی های اشباع و کاهش دریافت میوه و سبزی منجر شده، که این امر موجب افزایش شیوع بیماری های غیر واگیر مانند بیماری های قلبی عروقی، سرطان، دیابت و.... شده است. بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت در سال 2005 میلادی ؛ بیماری های مزمن (بیماری های قلبی عروقی، دیابت،چاقی، انواع سرطان و بیماری های تنفسی) علت 60 درصد از مرگ ومیرها بوده و 35 میلیون مرگ در سال به دلیل این بیماری ها رخ داده است. همچنین 80 درصد از  مرگ های فوق در کشورهای در حال توسعه کم درآمد مشاهده شده است. رژیم غذایی دست کم در 35 درصد از کل موارد سرطان ها دخالت دارد که این رقم در زنان به 50 درصد می رسد. بر اساس پیش بینی سازمان جهانی بهداشت تا سال 2020 موارد جدید سرطان ها به 15 میلیون می رسد.در کشور ایران نیز سالانه حدود 70 هزار مورد جدید سرطان شناسائی می شود و حدوداً 30 هزار نفر نیز بر اثر ابتلا  به این بیماری می میرند.
سرطان نوعی بیماری است که در آن سلول ها توانایی تقسیم و رشد عادی خود را از دست می دهند و این موضوع منجر به تسخیر ، تخریب و فاسد شدن بافت های سالم می شود. از اجتماع این سلول های سرطانی و تخریب سلول های بافت های سالم ، توده ای به نام تومور ایجاد می شود. بعضی اوقات تقسیم سلول ها ، بدون کنترل و به صورت غیر عادی انجام می شود. رشد غیر عادی و بیش از حد سلول های بافت ،تومور نامیده می شود. اگر تومور به لایه ای محدود ختم شود و به سایر بافت ها و ارگانها سرایت نکند تومور خوش خیم (غیر سرطانی) است و اگر تومور گسترده شده یا به طور بالقوه قابلیت پخش شدن و احاطه کردن سایر بافت ها و ارگانها را داشته باشد بدخیم یا سرطانی نامیده می شود. برخی از شکل های سرطان متاستاز       (Metastasize) می کنند به این معنی که خصوصیت تهاجمی پیدا کرده و به سایر بافت های بدن ، عمدتاً از طریق خون و لنف، سرایت می کنند و تومورهای جدیدی را ایجاد می کنند.
جسم انسان از میلیون ها سلول تشکیل شده است که در کنار هم ،بافتهایی مانند ماهیچه ها، استخوان و پوست را می سازند که هر کدام یک عملکرد واحد دارند ، سلولها به طور طبیعی با دو تا شدن به طریقه منظم و کنترل شده تکثیر می کنند و منجر به رشد و ترمیم بافتهای بدن می شوند.
بنا به تحقیق گسترده ای در بیمارستان هاپ کینز آمریکا هر شخصی دارای سلولهای سرطانی در بدن خود می باشد. این سلول های سرطانی در آزمایش های استاندارد خود را نشان نمی دهند تا آنکه به مقدار چند میلیارد سلول افزایش یابند. زمانی که پزشکان به اشخاص مبتلا به سرطان اعلام می کنند که دیگر در بدن آنها سلول سرطانی وجود ندارد این حالت بدان معناست که آزمایش ها دیگر قادر به ردیابی و پیدا کردن سلول های سرطانی نیست زیرا آن سلول ها به مقدار قابل ردیابی شدن در بدن وجود ندارند. زمانی که سیستم ایمنی انسان قوی باشد سلول های سرطانی از بین می روند و از ایجاد تومور سرطانی جلوگیری   می شود.
زمانی که شخص بیماری سرطان دارد نشانه آن است که وی دارای کاستیهای تغذیه ای شده است. این کاستی ممکن است منشاء ژنتیک محیطی غذاها و عواملی در شیوه زندگی باشد. برای غلبه بر کاستی های متعدد تغذیه ای ، تغییر در رژیم غذایی شامل اضافه کردن بعضی مخلفات غذایی سیستم ایمنی بدن را تقویت می کند.
رژیم با 80% سبزیجات تازه و آب میوه و بنشن دانه های نباتی ، آجیل ها و مقداری میوه بدن را در محیط قلیایی قرار می دهد. آنزیم های زنده در آب سبزیجات تازه به آسانی جذب می شود و ظرف 15 دقیقه به سطوح سلولی می رسد تا سلول های سالم را رشد کافی دهد و تقویت کند. برای بدست آوردن آنزیم های زنده بمنظور ساختن سلول های سالم لازم است آب سبزیجات تازه (بسیاری از سبزیجات از جمله جوانه لوبیا) مصرف شود و دو تا سه مرتبه در روز مقداری سبزیجات خام مورد استفاده قرار گیرد.
در گذشته تصور می شد که تغذیه اثری بر سرطان ندارد ، ولی امروزه محققان ثابت کرده اند که رژیم غذایی روزانه نقش مهمی در بروز، پیش گیری و درمان انواع سرطان ها ایفا می کند. بدن ما به غذا بیش از هر چیز دیگری نیازمند است و می توان گفت که یک سوم سرطان هایی که منجر به مرگ می شوند، با آنچه       می خوریم در ارتباط اند.
بنابر این سرطان از جمله بیماری هایی است که تغذیه صحیح در پیشگیری و درمان آن می تواند نقش مهمی داشته باشد. تحقیقات ثابت کرده افرادی که بیشتر از پنج بار در روز از میوه و سبزی سالم استفاده می کنند کمتر در معرض خطر سرطان های دستگاه گوارش قرار دارند.
طبق نظر سازمان بهداشت جهانی، با استفاده از برنامه های تغذیه ای صحیح و استفاده از محصولات گیاهی سالم می توان ابتلا و مرگ و میر ناشی از سرطان را بیشتر از 20 درصد کاهش داد.
با توجه به نقش تغذیه در پیشگیری از سرطان ها در زیر به برخی از نتایج مطالعات انجام شده در ارتباط با محصولات کشاورزی سالم که نقش پیشگیری کننده در سرطان ها را به عهده دارند ،اشاره می شود:

1-گوجه فرنگی: گوجه فرنگی غیر از ویتامین c ، محتوی مقدار زیادی ((لیکوپن)) می باشد. لیکوپن     ماده ای است که خطر سرطان های پروستات و تخمدان را کم می کند. محصولات گوجه فرنگی از قبیل رب گوجه فرنگی، سس گوجه فرنگی و کچاپ نیز ضد سرطان می باشند. گروهی از پژوهشگران و دانشمندان ایتالیایی در مرکز علوم پیری دانشگاه ((کیه تی)) موفق شدند نقش گوجه فرنگی در پیشگیری از بروز سرطان پروستات را کشف کنند. این محققان اظهار داشتند که یک رژیم غذایی غنی از گوجه فرنگی به ویژه گوجه فرنگی که همراه با دانه ها و پوست آن پخته شده باشد می تواند توسعه تومورهای پروستات و فاکتورهای التهابی مرتبط با فرایند توموری را کاهش دهد. در حقیقت تنها مصرف لیکوپن موجود در گوشت گوجه فرنگی کافی نخواهد بود.

2- کلم بروکلی و دیگر کلم ها:کلم ها غیر از کلسیم ، منبع غنی ((سولفورافان)) هستند کلم بروکلی حاوی ماده ای موسوم به سولفورافان است که سلول های سرطانی را مورد هدف قرار داده و این سلول ها را به روش موثر نابود می کند. این ماده خطر بروز سرطان های معده ، سینه و پوست را کم می کند. مقدار سولفورافان در کلم بروکلی بیشتر از بقیه کلم هاست.
نتایج تحقیقات پیشگیری از سرطان نشان داد که جوانه کلم بروکلی می تواند عفونت هلیکوباکتر پیلوری را که شایع ترین عفونت باکتریایی و مهمترین علت ایجاد سرطان معده است را کاهش دهد. سرطان معده دومین علت مرگ و میر در دنیا است.  حدود 20 سال است که ترکیبات شیمیایی کلم بروکلی که می تواند در جلوگیری از سرطان موثر باشد مورد توجه قرار گرفته است. در تحقیقاتی که در دپارتمان فارماکولوژی دانشگاه جان هاپکینز انجام شد 70 گرم جوانه کلم بروکلی یا معادل آن جوانه یونجه به 48 مرد و زن ژاپنی که مبتلا به هلیکوباکتر بودند ، به مدت 8 هفته داده شد. پس از 8 هفته مشخص شد که میزان عفونت هلیکوباکتر به میزان قابل توجهی کاهش یافته بود. کاهش عفونت هلیکوباکتر موجب شد که میزان ابتلا به سرطان معده  نیز در این افراد کاهش یابد.

3- توت ها: توت ها دارای ماده ای به نام ((آنتوسیانین)) هستند. این ماده یک آنتی اکسیدان قوی        می باشد و در مقابل سرطان های روده بزرگ و مری از بدن محافظت می کند.
دانشمندان با انجام تحقیقات جدید به خاصیت ضد سرطانی انواع توت ها روی دو نوع سرطان مختلف      پی بردند. محققان دانشگاه اوهایو با آزمایش روی موشها و خوراندن انواع توت به این موضوع پی بردند. بر این اساس و به گفته گری استونر از دانشگاه اوهایو تاثیر دفاعی در انواع توت ، توت فرنگی، ذغال اخته،تمشک قرمز و سیاه و شاتوت بر روی موشهای سیاه و سفید آزمایشگاهی انجام شد و آنها به این نتیجه رسیدند که سیستم دفاعی با خوردن انواع توت ها در برابر سرطان مری و سینه تقویت می شود. البته انواع مختلف توت ها تاثیراتشان به یک اندازه نیست و بر این اساس ذغال اخته و تمشک سیاه و شاتوت بهتر از بقیه سیستم دفاعی را مقابل سرطان ارتقاء می دهد. در تحقیقات مذکور نیز برای اولین بار تاثیر توت روی دو نوع سرطان یعنی مری و سینه تایید شده است.

4- دانه سویا: سویا دارای ((ایزوفلاون)) است. محصولات بدست آمده از سویا مانند توفو، شیر سویا و آجیل سویا نیز دارای این ماده می باشند. این ماده خطر سرطان های سینه ، تخمدان و پروستات را کاهش       می دهد و این کار را به وسیله محافظت سلول های بدن از اثرات زیان آور استروژن ها انجام می دهد. دانشمندان موسسه سرطان آمریکا ، تحقیقاتی را بر روی 1500 نفر انجام دادند، آنها اطلاعاتی مربوط به عادت های غذایشان و سبک زندگی و اینکه در طول 3 دوره زندگی در طول کودکی ، جوانی، میانسالی چه مقدار سویا مصرف می کردند بدست آوردند.
بنابر این گزارش؛ مشخص شد که دانه های سویا مقادیر قابل توجهی فیبر ، کربوهیدرات و مواد معدنی مثل آهن دارند.
بنابراین گزارش؛ افرادی که در دوران کودکی به میزان قابل توجهی سویا مصرف کردند نسبت ابتلا به سرطان سینه در آنها 58 درصد کمتر از بقیه بود.
در تحقیقی دیگر دانشمندان آمریکایی انستیتو تحقیقاتی اوکلند به این نتیجه رسیده اند که دانه سویا برای مقابله با بیماری سرطان روده مفید است. این دانشمندان ادعا کرده اند که گروه جدیدی از مواد که در دانه سویا شناسایی شده اند در پیشگیری از این سرطان و یا حتی در درمان آن موثر است.

5- چای: چای سبز و چای سیاه دارای منبع طبیعی (catehin ) می باشند. این ماده یک آنتی اکسیدان قوی است و از رشد سرطان جلوگیری می کند. همچنین سرطان های کبد ، پوست و معده را کاهش       می دهد. رادیکال های آزاد ، DNA را نابود می کنند و به همین علت باعث بروز سرطان می شوند. ترکیبات چای سبز نقش یک عامل پاک کننده رادیکال های آزاد را ایفا کرده و در نتیجه از ابتلای انسان به سرطان جلوگیری می کند. کاتچین های موجود در چای سبز ، آنتی اکسیدان های بسیار قوی محسوب می شوند. آنها فلز آهن آزاد را نیز که منبع اصلی رادیکال های آزاد به شمار می روند و باعث اکسیداسیون یا ترکیب اکسیژن با مواد دیگر می شوند دفع می کنند.
محققان در یک پژوهش جدید کشف کرده اند که عصاره چای سبز میتواند در درمان سرطان خون لنفوسیتی مزمن موثر باشد. به گزارش سرویس بهداشت و درمان ایسنا، پژوهشگران مرکز تخصصی و پزشکی مایوکلینیک در آمریکا در این تحقیق خاطر نشان کردند که استفاده از نوعی ماده شیمیایی موسوم به         (epigallocatechin gallate) با نام اختصاری (EGCG ) که ترکیب اصلی موجود در چای سبز است ، می تواند تعداد سلول های سرطان خون را در بیماران کاهش دهد.

6-کدو تنبل، هویج،نارنج،فلفل قرمز و زرد و سیب زمینی شیرین:  منبع غنی ((بتا کاروتن)) هستند. این مواد به عنوان آنتی اکسیدان های قوی شناخته شده اند و مصرف مداوم آنها منجر به کاهش انواع مختلف سرطان ها می شود.
محققان سوئدی با مطالعه 36 هزار نفر دریافتند مصرف آلفاکاروتن و بتاکاروتن باعث کاهش خطر ابتلا به سرطان پستان در زنان می شود.

7- اسفناج: اسفناج دارای (لوتئین) ویتامین های C ،A  و E می باشد. همه این مواد به عنوان آنتی اکسیدان شناخته شده اند. اسفناج سرطان های کبد ،ریه، سینه، تخمدان، روده بزرگ و پروستات را از بدن دور می کند. اسفناج که از سبزی های دارای رنگ سبز تیره است ، همراه با هویج در صدر لیست خوراکی های ضد سرطان جای دارد و طبق تحقیقات دانشمندان در کاهش میزان ابتلای به سرطان موثر است، به خصوص در پیشگیری از سرطان های روده ،رکتوم، معده، مری و به ویژه سرطان ریه نقش مهمی دارد. مطالعات علمی نشان می دهد، اشخاصی که در حد بسیار کم و به ندرت از سبزی های به رنگ سبز تیره(که دارای مقدار زیادی کاروتینوئید هستند و در این گروه اسفناج در صدر آنها قرار دارد) می خورند، حتی معتادین به دخانیات ، خیلی کمتر از دیگران در معرض این خطر قرار دارند.

8-چغندر قرمز: چغندر دارای ((فلاوونوئید)) می باشد. این ماده به عنوان یک ضد سرطان شناخته شده است. ادرار اشخاص مصرف کننده این چغندر ، قرمز رنگ می باشد. چغندر قرمز به علت داشتن میزان بالای ماده ضد سرطانی و کاراتینوئیدز ، گیاهی منحصر به فرد به حساب می آید. این گیاه سرشار از کربوهیدرات و منبع عالی اسید فولیک است. رنگ دانه قرمز آن توسط گلبول های قرمز جذب می شود و توانایی حمل اکسیژن توسط خون را افزایش می دهد. برگ های چغندر غنی از بتاکاروتن ، اسید فولیک، کلروفیل، پتاسیم، ویتامین C و آهن است.

9-هویج: هویج دارای ((بتا کاروتن)) زیادی است و برای جلوگیری از سرطان های ریه،دهان، حلق، معده، روده، کیسه صفرا، پروستات و سینه بسیار مفید می باشد. سودمندی هویج برای تقویت بینایی پیش از این به اثبات رسیده بود، اما اکنون محققان موفق شدند تاثیر آن را در کاهش بیماری های قلبی و پیشگیری از ابتلا به سرطان که از مهمترین عوامل مرگ و میر افراد است،ثابت کنند. محققان معتقدند آنتی اکسیدانی به نام کارتنوئید که هویج یکی از منابع غنی از آن است، توانایی بدن را برای مبارزه با بیماری ها افزایش       می دهد.
تحقیقات پژوهشگران نشان می دهد مقادیر بالای آلفاکاروتن که در هویج یافت می شود،با کاهش میزان خطر مرگ در افراد ارتباط مستقیم دارد. کارتنوئیدها رنگدانه هایی هستند که در سبزی ها و میوه هایی مانند هویج، گرمک، سیب زمینی و کلم،یافت می شود.

10-سیر: مطالعات نشان داده که خانواده پیازها از قبیل سیر، موسیر و تره فرنگی، در افراد سالم سلول های سرطان زا را از بین می برند و در بیماران سرطانی ، رشد این سلول ها را کند می کنند. در این رابطه، اثر سیر از همه بیشتر است. به طور کلی،سیر خطر سرطان های معده ، روده بزرگ، مری و سینه را کم می کند.

11- آناناس: آناناس دارای آنتی اکسیدان و ویتامین C  می باشد. این میوه ،بدن را در برابر سرطان های ریه و سینه حفظ می کند.
آناناس حاوی ماده ای می باشد که این ماده در واقع عملکرد پروتیینی را که در 30 درصد سرطان ها نقش دارد، متوقف کرده و قادر است سیستم ایمنی بدن را برای هدف قرار دادن و نابود ساختن سلول های سرطانی تحریک کند.
این ماده یک آنزیم کلیدی در میوه آناناس است که ((بروملاین)) نام دارد و می تواند به اندازه داروها در کاهش التهاب موثر باشد. این آنزیم تورم را کاهش می دهد و به درمان گلو درد ، آرتریت و نقرس کمک   می کند. آنزیم بروملاین هم چنین سرعت هضم پروتیین ها را افزایش می دهد. تحقیقات انجام شده تاثیر فوق العاده بروملاین را در پیشگیری و حتی درمان سرطان نشان داده است. این آنزیم از بروز سرطان جلوگیری کرده و همچنین تومورهای سرطانی را تحلیل می دهد.

12- سیب: سیب یک آنتی اکسیدان است. علاوه بر آن، دارای ماده ای به نام((quercetin)) می باشد. این ماده خطر سرطان ریه و رشد سلول های سرطان پروستات را کم می کند.

13-پرتقال: پرتقال منبع غنی ویتامین  Cاست. تحقيقات نشان داده كه اين ميوه اثر ضد سرطانی نیز دارد و از سرطان معده و ریه جلوگیری می کند.

مرکبات حاوی پتاسیم کراتین و موادی هستند که فایتو شیمیایی( Phytochemical ) نامیده می شوند. این مواد ترکیبات شیمیایی هستند که به صورت طبیعی در گیاهان و میوه ها یافت می شود. مواد فایتوشیمیایی خواص ضد التهاب و ضد سرطانی دارند و مانع از بسته شدن رگهای خونی می شوند. مصرف مقادیر کافی از مرکبات تا 60% از خطر ابتلای به سرطان دهان، ناراحتی معده و سکته مغزی می کاهد.

14- انگور قرمز: انگور قرمز ماده ای دارد که از فعالیت آنزیمی که مسئول ساخت و رشد سلولهای سرطانی است جلوگیری می کند.
پژوهشگران کلینیک Mayo  در امریکا اخیرا طی مطالعه ای به اهمیت ماده ای در پوست انگور به نام   Resveratrol  پی برده اند و آن عمل ضد سرطانی آن است. این ماده آنتی اکسیدانی است بسیار قوی و در پیشگیری بسیاری از بیماریهای مزمن نقش مهم دارد. دانشمندان در سالهای قبل به خواص ضد سرطانی این ماده مخصوص پی برداه اند ولی تابحال نمیدانستند که در پوست انگور مخصوصا" انگور قرمز   Resveratrol  به مقدار زیادی وجود دارد و کیفیت آن هم نسبت به میو ه های دیگر بهتر است. این بار پژوهشگران امریکایی دریافتند که وقتی این ماده را در درمان سرطان به کار میبرند سلولهای سرطانی از بین میروند زیرا در موقع عمل باعث حساسیت نوعی پروتئین به نام NF- KB میشود که طی فعل و انفعالات پیچیده ای موجب مرگ سلولهای سرطانی می گردد.
Resveratrol  علاوه بر خاصیت ضد سرطانی آن اگر با داروهای مخصوص درمان سرطان هم  مصرف شود عمل آنها را سریعتر و باعث افزایش کیفیت آنها نیز می شود.

15- ریشه شیرین بیان: ریشه شیرین بیان از رشد سلولهای سرطان پروستات و سرطان معده جلوگیری می کند.
ریشه شیرین بیان دارای گلوکز، ساکاروز، آمیدون آسپاراژین، مواد آلبومیدی رزین و کمی اسانس می باشد. ماده اصلی که سبب شیرینی این گیاه می شود گلیسرین نامیده می شود. در شیرین بیان همچنیین ماده ای به نام لیکورتی جنین چالکونLiquiritigennine Chalcone    وجود دارد که خاصیت دفع اسپاسم عضلات را داراست. یکی از مهمترین خواص شیرین بیان که طی دهه اخیر در آمریکا و اروپا مورد توجه قرار گرفته است، درمان زخم معده و سرطان معده توسط این گیاه است.

16- قارچ: قارچ، سطح ایمنی بدن را بالا می برد و با سلولهای سرطانی می جنگد.
محققان در " دانشگاه وسترن استرالیا" گفتند: این مطالعه که در مجله بین المللی سرطان منتشر شده، ثابت نمی کند که خوردن قارچ موجب توقف سرطان می شود و برای تائید این یافته ها به تحقیقات بیشتری نیاز است. آمار آزمایش هایی که در محیط آزمایشگاه روی حیوانات انجام شده نشان می دهدکه  قارچ دارای خواص ضد تومور است و می تواند دفاع دستگاه ایمنی بدن را تحریک کند.
شواهدی وجود دارد که نشان می دهد قارچ درست مثل داروهای درمان سرطان سینه ،از تولید هورمون استروژن جلوگیری می کند.


با توجه به موارد بیان شده که بخش کوچکی از تحقیقات بعمل آمده در مورد محصولات کشاورزی و نقش آنان در حوزه سلامت درمان و پیشگیری جدی از بیماری های مهلکی مانند سرطان بود. لازم به یاد آوریست در صورتی تاثیر  مثبت این مواد،  واقعی و جدی می باشد که محصولات مورد مصرف سالم و عاری از هر گونه مواد مضر و سموم کشاورزی ناسالم باشد. چرا که حضور سموم و مواد شیمیایی باقی مانده در محصولات کشاورزی نه تنها می تواند نتیجه ای مثبت نداشته باشد بلکه خود به نوعی می تواند تشدید کننده ی بیماری ها و یا یکی از عوامل مهم ایجاد بیماری ها مخصوصاً بیماری سرطان باشد.



اکبر ریاحی
مسول طرح افزایش مواد آلی خاک استان فارس
و مجری پروژه ملی تولید کمپوست


منابع مورد استفاده :
1-ابراهيمي س.، بهرامي ح.، ملكوتي م.ج. (1382). نقش مواد آلی در اصلاح خصوصیات فیزیکی وشیمیایی خاکهای آهکی کشور، نشريه فنی شماره 302، موسسه تحقيقات خاك و آب.
2-ابراهيمي س.، بهرامي ح.، ملكوتي م.ج. (1384) اثر مواد آلي در اصلاح فاكتور كربن به نيتروژن خاك، نشريه فنی شماره 448، موسسه تحقيقات خاك و آب. انتشارات سنا.
3- بوستانی م .، هاشمی س. ه و کمالی س.آ (1390). توسعه کشاورزی ارگانیک , معاونت بهبودتولیدات گیاهی, سازمان جهاد کشاورزی استان فارس.
4-پرورش ع.، شاه منصوری م. (1373). تهیه کود آلی کمپوست . نشر پرستش.
5-خاوازی ک.، ملکوتی م.ج. (1380). ضرورت تولید صنعتی کودهای بیولوژیک در کشور. موسسه تحقیقات خاک و آب. انتشارات آموزش کشاورزی.
6-سماوات س .( 1389) نقش مدیریت مواد آلی در افزایش حاصلخیزی خاک (مسایل و محدودیت ها) ، مجموعه مقالات شفاهی کنگره چالش های کود در ایران: نیم قرن مصرف کود 12 – 10 اسفند ماه 89 – تهران .
7- شاهوئی س. ص.(1385). سرشت و خصوصیت خاک ها،چاپ اول،انتشارات دانشگاه کردستان.
8- رياحي ا. (1378). نتايج تجارب تهيه و استفاده از كمپوست غني محلي و چاي كمپوستي. اداره اموربيابان، اداره كل منابع طبيعي و آبخيزداري استان فارس.
9-صالح راستین ، ن. (1377). ویژه نامه کودهای بیولوژیک. مجله علمی پژوهشی خاک و آب. شماره 23. صفحات 25 - 12.
10-صالح راستین ن. (1380). کودهای بیولوژیک و نقش آنها در راستای نیل به کشاورزی پایدار. مجموعه مقالات ضرورت تولید صنعتی کودهای بیولوژیک در کشور.
11-عبدالهی ه. (1386) . نتایج حاصل از تجزیه بیش از 40 هزار نمونه خاک های زراعی استان فارس در سطح شهرستان ها طی سال های 85- 1379. مدیریت زراعت سازمان جهاد کشاورزی استان فارس.
12-محصلي و. (1388). ضرورت افزايش ماده آلي در خاك , مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان هرمزگان..
13-کريميان ن. (1375). سهم رس و مواد آلی در ظرفيت تبادل کاتيونی خاک های آهکی استان فارس. خلاصه مقالات پنجمين کنگره علوم خاک ايران. کرج، ايران.
14- گیتی ع .(1389). کمپوست مدیریت پایدار خاک وآب پالایش محیط , انتشارات دانشگاه تهران .
15-ملكوتي م.ج. (1374). بررسي وضعيت تعادل عناصر غذايي در خاك هاي ايران و جلوگيري از مصرف بيرويهكودهاي شيميايي. ماهنامهآب، خاك، ماشين. سالدوم. شماره10. صفحات 17-12.
16-ملكوتي م.ج. (1378). كشاورزي پايدار و افزايش عملكرد با بهينه سازي مصرف كود در ايران. سازمان نشر آموزش كشاورزي.
17-موسسه تحقیقات خاک وآب ( 1389). خبرنامه خاک و آب , سال سوم , شماره 3 .
18-میرزاوند ج. (1388). نقش و اهمیت ماده آلی خاک درکشاورزی پایدار. استاندارد شماره (1).کمیته راهبردی مدیریت ماده آلی خاک. سازمان جهادکشاورزی استان فارس .
19-حیدری داویجانی زهرا (1390) ، تاثیر محصولات کشاورزی سالم در پیشگیری از بیماری سرطان  ، مجموعه مقالات برگزیده سومین جشنواره محصولات غذایی طبیعی وارگانیک ایران ،سازمان میادین میوه و تره بار وفرآورده های کشاورزی ، معاونت خدمات شهری شهرداری تهران .
20-بروشور انجمن علوم خاک ایران – بهار 1390

21-Cole,M.A.,x.Liu, and L.Zhang.1994.Plant and Microbial Establishment in pesticide- Contaninated soils Amended with Compost .In Bioremediation Through Rhizosphere Technology ,edited by T.A.Anderson and J.R.Coats,210-222.Washington,DC: American Chemical Society,1994.

22-Cole,M.A.,x.Liu, and L.Zhang.1995,,Effect of compost Addition on pesticide Degradation in plantsd soils. In Bioremediation of Recalcitrant Organics,edited by R.E.Hinchee, D.B. Anderson ,and R.E.Hoeppel,183-190. Columbus,OH:Battelle press,1995.

23-Elliot and Lynch,1984 The effect of available carbon and nitrogen in straw on soil and ash aggregation and acetic acid production. Plant soil , 78:335-343.

24- Hudson,1994 soil organic matter and available water capacity.j.soil wat. Con.,49(2):189-194.

25-Malone,Robert,Meade,Terry,Folden,Melissa.2006.Yard waste compost to Enhance soil water Holding capacity in the urban –Rural Interface. USDA . Agricultural Research service. Technical Abstract.

26-Sharma G.D., Sharma L.H. 1994. Utilization of weed plants as organic manure under different methods of rice establishment. Ind. J. Agric. Sci. 64: 1840186.

27-Tisdale S. L., Nelson W. L. 1975. Soil fertility and fertilizers. New York, Macmillan. 694p.

28-Tisdale S.L., Nelson W.L., Beaton J.D., Havlin J.L. 1999. Soil fertility and fertilizers. 6th ed., Charles Stewart, New Jersey.

29-Reicosky,2005 Alternatives to mitigate the greenhouse effect : emission control by carbon sequestration. In :Simposio sobre plantio direto e Meio ambiente ; Sequestro de carbono equalidade da agua , pp.20-28..Anais. Foz do Iguacu , 18-20 de Maio 2005.

30-Rusu T. 2005. The influence of minimum tillage systems upon the soil properties, yield and energy efficiency in some arable crops. Journal of Central European Agriculture. 6(3): 287-29.

اهمیت اجرای طرح افزایش موادآلی خاک و نقش مواد آلی درتولید محصولات سالم و سلامت جامعه

الف) مقدمه  :
انسان ریشه درخاک دارد. کلمه آدم مشتق از واژه عربی آدما به معنی خاک یا زمین است . درواقع نام آدم که گویای زندگی اوست ، از خاک برمی آید. انسان درطول حیات خود ازخاک بهره        می گیرد ودرخاک آرامش می یابد. خاک منبع حیات است که میراث مشترک وثروت ملی محسوب می شود وآثار گنجینه های تمدن بشری را درخود جای داده است.
خاک بستر زیست انسان ، بنیان واساس تولید وامنیت غذایی ، خودکفایی کشورها واقتصاد ملی و بین المللی است .تخریب خاک اعلام جنگ با طبیعت است که باعث به هم خوردن تعادل زیست بوم می گرددوبازنده قطعی این جنگ انسان است .
         بنی آدم سرشت از خاک دارند
                                             اگر خاکی نباشد آدمی نیست
 در زبان  لاتین کلمه " آدم"  با واژه "هومو " نامیده می شود که از "هوموس " یا ماده زنده خاک گرفته شده است و "انسان" یا Human موجودی است که وابسته به هوموس یا ماده آلی خاک است. وجود ماده آلی علاوه بر آنکه مبین سلامت و کیفیت خاک است ، شاخص بسیارمناسبی برای باروری آن به شمار می آید.

اگر میوه وسبزیجات امروزی عطر وطعم طبیعی خود را دراراضی کشاورزی ازدست داده اند بدلیل فقر مواد آلی درخاکها ومصرف بی رویه کودهای شیمیایی است .اگر برنج ،گندم ،جو، حبوبات وسایر غلات وحتی علوفه ،گوشت ولبنیات دامهای محلی ازنظر کمیت وکیفیت مواد غذایی از استانداردهای جهانی فاصله گرفته اند درنتیجه کمبود شدید مواد آلی درخاکهای اراضی کشاورزی است . اگر گیاهان زراعی وباغی دربرابر آفات وبیماریها ازخود کمترین مقاومت را نشان داده وشکننده شده اند و با شیوع هر آفت و بیماری شاهد سرعت گسترش وگستره عمل وقوع آسیب  می باشیم درنتیجه ضعف دربنیه وشادابی گیاهی وحاصلخیز نبودن خاکهاست .
اگر با وزش هر باد سرد وگرمی وهر یخبندان وتگرگی ویا هر نوسانات محیطی محلی شاهد ریزش بیشترین محصول از اندامهای گیاهی می باشیم بدلیل کاهش عناصر طبیعی درخاکها وگیاهان دست کاشت است. اگر شاهد کاهش قدرت نگه داشت آب درخاک ، افزایش سله سطحی و افزایش تبخیر ودرنتیجه افزایش تعداد دفعات آبیاری در این دوره کم آبی وخشکسالی می باشیم به سبب فقر توده خاک از بقایای گیاهی وحیوانی است.
اگر درقدیم ماندگاری میوه وصیفی جات درانبارهای سنتی و اتاقکهای کاه گلی در طولانی مدت وتاشب های سرد زمستان ممکن واکنون حتی زمان ماندگاری وانبارداری این محصولات دریخچالها وسردخانه های مدرن کاهش یافته، نشان از فقر عناصر طبیعی است. اگر درقدیم اراضی کشاورزی براحتی با خیش چوبی با نیروی انسانی یا حیوانی شخم زده می شدواکنون بدلیل فشردگی وتراکم خاکها مجبور به استفاده از تراکتورهای سنگین ومدرن امروزی شده ایم وآن هم شاهد کلوخه ای شدن وروشن شدن رنگ خاکهامی باشیم به سبب کاهش شدید مواد آلی ومصرف بی رویه کودهای شیمیایی است.
اگر شاهد براحتی متلاشی شدن وازهم گسیختن ذرات خاک دراثربرخورد قطرات باران، حرکت آب آبیاری یا جریان سیلاب های محلی درسطح اراضی کشاورزی و به راه افتادن آبهای گل آلود درآبراهه ها ورودخانه هامی باشیم واگر با حرکت بادهای حتی باسرعت زیرآستانه فرسایش شاهد برخاستن ذرات خاک وایجاد گردبادهای محلی ، طوفانهاوگردوغبارها وتولید ریزگردهای منطقه ای می باشیم نتیجه فقدان موادآلی درخاکهای اراضی کشاورزی است.اگر شاهد کمترین میزان نگه داشت آب در درون توده بوده ومجبور به مصرف آب بیشتر با دور آبیاری کمتر می باشیم به سبب کاهش درصد میزان مواد آلی درخاکهاست. اگر میزان تجمع انواع آلاینده های شیمیایی ومیکروبی درخاکها سالانه روبه افزایش بوده وشاهد آلودگی درانواع محصولات کشاورزی وافزایش مرگ ومیر براثر بیماریهای صعب العلاج وظهور بیماریهای ناشناخته می باشیم براثر مصرف آبهای آلوده،سموم وکودهای شیمیایی وفقر شدید مواد آلی درخاکهای اراضی کشاورزی است.


 
ب) بررسی منابع
ب-1) صرفه جویی درمصرف آب
درمناطق خشک ونیمه خشک که کم آبی یکی از فاکتور های اصلی درکاهش رشد گیاه محسوب می گردد, توجه به این نکته حایز اهمیت است که مواد آلی قادر هستند 2 الی 6 برابر وزن خود آب جذب نمایند(16). مواد آلی همانند مالچ,رطوبت رادرپیاز رطوبتی گیاه تامین وحفظ می کنند. هرچقدر ماده آلی خاک بیشتر باشدظرفیت نگهداری آب درکمپلکس مواد آلی ومعدنی خاک نیز بیشتر می باشد.درصورتی که میزان ماده آلی خاک یک درصد افزایش یابد, بین 20 تا 25 درصد(دربرخی منابع 15تا 35 درصد) کاهش مصرف آب بوجود خواهد آمد. باافزودن موادآلی به خاک، ظرفیت نگهداری آب درخاک افزایش می یابد(1و15).
 نتایج تحقیقات نشان داده است که به ازاء افزایش یک درصد ماده آلی، 3/2 درصد آب قابل استفاده خاک افزایش می یابد واین اثر در محدوده 8/. تا 8 درصد ماده آلی معنی دار می باشد(16). پاره ای از انواع مواد آلی می توانند تا 20 برابر وزن خود، آب نگهداری کنند(ری کوسکی،2005). هودسون(1994),نشان داده است که با افزایش هر یک در صد مواد آلی(1%) به خاک، می توان ظرفیت نگهداری آب قابل دسترس گیاه را 7/3 درصد افزایش داد. در نتیجه، به آب کمتری برای آبیاری نیاز خواهد بود(14).
 در چارچوب یک پژوهش در رابطه با مدیریت آب در آبخیزهای کشاورزی،که توسط مالون و همکاران(2006)، انجام شده است: ستون هایی از خاک به عمق 75 سانتیمتر و قطر 30 سانتیمتر آماده شد. به 15 سانتیمتر اول خاک ، به مقدار 0-1-2 و3 اینچ کمپوست بقایای گیاهی افزوده شد. ظرفیت نگهداری آب این نمونه ها به این ترتیب تعیین شدکه در ابتدا همه خاک ها اشباع شده و سپس به کمک لامپ های حرارت دهنده خشک شدند. با افزایش 6 سانتیمتر به همه نمونه ها و اندازه گیری رطوبت باقیمانده پس از 24 ساعت،مشخص شد که تیمارهای کمپوست دار ،به طور متوسط 8/1 سانتیمتر بیشتر آب نگه داشته اند. بررسی کنندگان، این مقدار آب را برابربا ذخیره و نگهداری 9 میلیون لیتر آب در یک مساحت 10 هکتاری و به دنبال 5 سیلاب دانسته اند.
در تحقيقی روی انواع گروه های بافتی خاک مشاهده شد که با افزايش مواد آلی از يک تا سه درصد، ظرفيت نگهداری آب دو برابر گرديده و هنگامی که مقدار مواد آلی تا چهار درصد افزايش يافت، مقدار کل آب قابل دسترس گياهان بيش از 60% افزایش نشان داد(14).

ب-2) اصلاح وبهبود شرایط خاک
در شرایط بهینه، خاک از ۴۵ تا ۵۰ درصد ماده معدنی،۲۵ درصد هوا،۲۵درصد آب و ۱ تا ۵ درصد ماده آلی‌ تشکیل می‌‌شود.همین مقدار ماده آلی‌ نقش بسیار مهمی‌ در روابط آب،خاک و گیاه دارد.فاز پایدار ماده آلی‌ شامل بافت‌های تخریب یافته گیاهی و جانوری است که پس از تغییر و تبدیل در اثر گذشت زمان به یک ترکیب کمپلکس تیره رنگ و مقاوم در برابرتجزیه،بنام هوموس تبدیل و نقش حیاتی‌ را در خاک ایفا می‌کند.قسمت قابل توجهی‌ از این مواد کلوئیدی بوده و دارای بار الکتریکی‌ است که عناصر غذایی را بصورت جذب سطحی نگهداری کرده و از گزند آبشویی مصون می‌دارد. همچنین مانند اسفنج جاذب رطوبت بوده و تا ۶ برابر وزن خود آب جذب می‌کند،که این امر در مناطق خشک و نیمه خشک مانند ایران باعث ارتقاءکارایی مصرف آب میگردد( 1 و16).
مواد آلی حدودا 5 برابر سبک تر از  بخش معدنی خاک است و مقدار اندک مواد آلی تاثير شديدی روی فضای حفرات دارد(14).
ملکوتی(1378) اعلام نمود اثر هرگرم ماده آلی، درحدود 6 برابر هرگرم خاک است که از این پدیده اثر مهم مواد آلی در ذخیره سازی کاتیون های غذایی در تغذیه گیاه روشن می گردد(16). درپژوهشی که توسط محصلی (1388)در استان فارس  انجام شد مشخص گردید اثر هر گرم ماده آلی درافزایش ظرفیت تبادل کاتیونی خاک حدود 23 برابر هرگرم رس است(12) .
نتیجه نفوذ بیشتر آب در خاک همراه با افزایش مواد آلی به خاک،به افزایش ظرفیت نگهداری آب و خاصیت اسفنج وار آبگیری مواد آلی می انجامد. مواد آلی از راه تولید مواد صمغی و یا چسبناک و یا ترشحات میکربی، و یا میسیلیوم قارچ ها و ... بر پایداری خاکدانه ها،و استقامت خاکدانه ها می افزایند(14).

الیوت و لینچ(1984), نشان دادند که تشکیل خاکدانه ها به وسیله ترشح پلی ساکاریدها، در مناطقی که مواد آلی محتوی نیتروژن کمتری است، صورت می گیرد. بر اساس نتیجه پژوهش های این افراد، ارتباط محکمی بین مقدار کربن خاک و ابعاد خاکدانه ها وجود دارد. به قسمی که افزایش مقدار کربن، به افزایش بیش از 134 درصدی خاکدانه های بزرگتر از 2 میلیمتر، و کاهش 38 درصدی خاکدانه های کوچکتر از 25/0 میلیمتر انجامید. به اعتقاد وایت برد، لفروی و بلیر(1985), بخش کربن فعال مواد آلی، عامل اصلی کنترل و فروپاشی خاکدانه ها است.
از آنجا که CEC هوموس در هر کیلو خاک 2 تا 30 برابر CEC انواع کانی های مختلف رس است،اغلب 50 تا 90 درصد توان جذب کاتیونی خاک های معدنی را شامل می شود. ماده آلی از راه ظرفیت تبادل کاتیونی و گروه های عامل اسیدی و بازی بیشترین ظرفیت بافری را در خاک فراهم می آورد(14).
نتایج تحقیقی در مورد خاک های اصلاح شده با کود حیوانی و کمپوست نشان داد که افزون مواد آلی موجب افزایش پایداری ساختمان خاک می شود. این موضوع مخصوصا در مقادیر بالای استفاده از مواد آلی و در پایان دوره 5 ساله بیشتر مشهود بوده است.
دانشمندان دریافته اند که وجود یک خاک با ساختمان خوب، به مقدار و طبیعت مواد آلی اضافه شده به خاک بستگی دارد. این مواد آلی، فلاکوله شدن ذرات رس خاک را که برای خاکدانه سازی لازم است، بهبود می بخشد که این موضوع در مورد خاک های اصلاح شده با کمپوست نیز بیشتر مشهود بوده است. این امر را می توان به دلیل اختلاف در ترکیب شیمیایی ترکیبات آلی استفاده شده دانست که در مقدار اسید فولویک و هومیک با هم تفاوت دارند.
همچنین بررسی های بعمل آمده نشان داده است که میزان اسید هومیک کمپوست بیشتر از کودهای حیوانی است. به دلیل اینکه اسیدهای هومیک به طور مستقیم در تشکیل کمپلکس رس- مواد آلی دخالت دارند، مقاومت خاکدانه ها به طور قابل ملاحظه ای متاثر از مقدار اسید هومیک است تا مقدار اسید فولویک.
بنابراین خاک های اصلاح شده با کمپوست دارای خاکدانه های پایدارتری می باشند. در طول تحقیق انجام شده، خاکدانه سازی برای کمپوست به میزان 28% و برای کود حیوانی به میزان 24 % افزایش داشته است .

ب-3) کمیت وکیفیت محصولات
مهمترين عامل موثر در عملکرد و کيفيت مطلوب محصولات کشاورزی، حاصلخيزی خاک است که اين عامل خود تحت تأثير سه فاکتور ماده آلی، ظرفيت تبادل کاتيونی و درصد اشباع کاتيون های قليايی خاک       می باشد. با توجه به اين نکته که ظرفيت تبادل کاتيونی خود به مقدار زيادی تابع ميزان ماده آلی موجود در خاک است، بنابراين اهميت سهم ماده آلی در بالا بردن کميت و کيفيت محصول بيشتر ملموس می گردد (تيسدل و همکاران، 1999).  در این بین، میکروارگانیسم ها ، پالایشگاه وکارخانجات پتروشیمی فعال خاک هستند و مواد آلی، مشابه خون در بدن موجود زنده ، کلید حاصلخیزی وقلب کشاورزی پایدار است. لازم بذکراست زمانی استفاده از کودهای ماکرو و میکروی شیمیایی وحتی استفاده ازمالچ های گیاهی، اجرای پروژه کشاورزی حفاظتی ومواد اصلاح کننده خاکهای شوروقلیا موثر خواهد بود که مقادیرماده آلی درخاک و میکروارگانیسمهای متنوع کم نباشد (تا تاثیر این فعالیت ها خود را درافزایش عملکرد وکیفیت محصول بیشتر نشان دهد). افزایش ماده آلی خاک نخستین گام ویک اقدام زیربنایی درتولید محصولات سالم ومحصولات ارگانیک می باشد(8).

تحقیقات بعمل آمده نشان میدهد استفاده از کمپوست کیفیت محصولات کشاورزی رانسبت به کودهای شیمیایی عملا حدود50 درصد وکمیت آنها رانیز درحدود30 تا70 درصد افزایش می دهد(1, 6, 15 و16 ).
بررسی رابطه بین کربن آلی خاک و عملکرد دانه گندم در 202 مزرعه در نقاط مختلف استان خراسان رضوی  نشان داد که 64 درصد عملکرد گندم بستگی به میزان کربن آلی خاک دارد . به ازای هر 1/. درصد افزایش در میزان کربن آلی خاک ، عملکرد دانه گندم بطور میانگین 286 کیلوگرم در هکتار افزایش می یابد . در مدیریت خاکهای شور و سبک باید به حفظ و افزایش کربن آلی خاک بیش از دیگر خاک ها توجه نمود(17).

ب-4) سایر موارد
علاوه بر این افزایش ماده آلی خاک منجر به :  تامین مواد غذایی مورد نیاز گیاه برای درازمدت ، زنده کردن خاک از طریق افزایش جانداران ذره بینی هوازی مفید،اصلاح ساختمان خاک، تنظیم pH (اسیدیته) خاک ، ذخیره سازی آب در خاک و كاهش نياز مصرف آب براي خاك و گياه و كمك به مصرف آب كمتر در خشكساليها و مناطق خشك و كم آب ، آب را به صورت تدریجی آزاد و به آساني دراختيارگیاه قرار             می دهند(سدخاكي روي زمين)، قابلیت تولید به صورت متناسب با شرایط محیطی و نوع کاربری( اسیدی یا قلیایی بودن و یا مصرف باغداری ، زراعت ويا  فضای سبز و اراضي طبيعي) ،شتاب بخشیدن به بازسازی خاک ، کمک به اصلاح ساختمان خاک در اراضي شور، افزایش اکسیژن خاک، کاهش تبخیر و تعرق ، جلوگیری از سله بستن خاک ،تقویت کمیت وکیفیت مواد غذایی تولید شده ،کاهش آفات و بیماری ها (كاهش مصرف سموم دفع آفات و مقاومت گياه به ابتلاء به انواع بيماري ها) ،فراهم ساختن زمینه مبارزه بیولوژیک با آفات ، افزايش مقاومت گياه به سرما وگرما وتنشهاي محيطي، سهولت درجذب موادغذايي موجوددرخاك توسط گياه ، كاهش خطرآلاينده ها درخاك واثرخنثي كنندگي آنها و...  می گردد(8).
ازدیگراثرات ماده آلی‌ در خاک میتوان به : کاهش شکاف و ترک در سطح خاک بخصوص در خاک‌های سنگین،افزایش توسعه و رشد ریشه ها،ایجاد کلات‌های عنصری و جلوگیری از غیر قابل دسترس شدن آنها برای گیاهان بوسیله آبشویی ، افزایش ظرفیت نگهداری و پویایی عناصر در خاک (تغییرPH وCEC )،کاهش تراکم پذیری خاک‌های زراعی وآسان کردن کار ادوات خاک ورزی در امر کشاورزی،نگهداری عناصر غذایی برای گیاهان،بهبود و اصلاح خاک دانه‌ها و جلوگیری از فرسایش بادی و آبی در نتیجه حفاظت خاک،جلوگیری از اثرات مخرب مواد سمی مثل حشره کش ها،با جذب سطحی آنها بوسیله ماده آلی‌،ایجاد رنگ تیره در سطح خاک و گرمتر شدن آن در نتیجه افزایش فعالیت میکرو ارگانیسم‌ها و.... اشاره نمود(18).

دکتر میکاییل کول(1995)، یکی از متخصصان تخریب آلاینده های ارگانیک، میزان آلودگی خاکی را که محتوی 3000ppm  علف کش دی کامبا بود ، در مدت 50 روز به 50 ppm رساند، که حدی غیر قابل تشخیص است. برای این منظور، نامبرده پوشال چوب و کمپوست رسیده را با خاک مخلوط کرد؛ به قسمی که مخلوط محتوی 10 درصد (حجمی) کمپوست ، پوشال و خرده چوب و 90 درصد خاک آلوده بود(19).
مطلب جالب آنکه هزینه زیست تخریبی به کمک کمپوست ، یک پنجم هزینه دفن خاک های آلوده یا سوزاندن آن است. به عقیده دکتر کول، زیست درمانی به کمک کمپوست بیش از هر روشی در پاکسازی خاک موثر است و خاک را تقویت و در شرایط بهتر از حالت قبل از آلودگی ،تحویل می دهد(19).


بمنظور افزایش حاصلخیزی خاکها می بایست اقدام به افزایش مواد غذایی ومیکروارگانیسم های مفید خاکزی در درون توده های خاک نمود. این دوعامل بصورت توام و وابسته به هم کلیدی ترین راه دستیابی به یک خاک حاصلخیز است .جهت رسیدن به این هدف ازتمامی مواد قابل تبدیل به کودهای آلی وکمپوست می بایست استفاده نمود.این مواد عبارتند از بقایا و ضایعات کشاورزی وزباله های شهری وروستایی، ضایعات فرآوری محصولات کشاورزی ، انواع کودهای دامی و فضولات انسانی، لجن های آلی صنعتی ، بقایای جانوری و...
از روشهای افزایش ماده آلی خاک میتوان افزودن انواع کمپوست ها ، کودهای آلی بیولوژیک و زیستی ، کودهای حیوانی ، مالچ پاشی گیاهی غنی شده ، خاکهای آلی ، لجن های فاضلاب تصفیه وغنی شده و... و انجام پروژه هایی چون تولید وعرضه کمپوست، کشاورزی حفاظتی ( کم وبی خاک ورزی) ، کود سبز، رعایت تناوب آیش وکشت و... را نام برد.



بنابراین جمع آوری ، غنی سازی وفرآوری بقایای گیاهی به جای سوزاندن ویا بلااستفاده قراردادن ، می بایست به شیوه های متنوع در دستور کار نهادهای دولتی وخصوصی قرار گرفته و این معضل را با بالابردن ارزش افزوده مواد به یک فرصت تبدیل نمود.
با این تفاسیرآیا به راستی طرح افزایش مواد آلی خاکها هزینه است یا سرمایه گذاری؟


ج) تاثیر محصولات کشاورزی سالم در پیشگیری از بیماریهای سرطانی :
تغييرات اجتماعي در كشور ايران و بسياري ازكشورهاي منطقه ، طی 30 سال اخیر ، وضع سلامت مردم را مورد دستخوش و دگرگونی قرار داده است. تغییر سنت های گذشته و شیوه های جدید زندگی به تغییر در الگوهای غذایی از جمله افزایش دريافت چربی های اشباع و کاهش دریافت میوه و سبزی منجر شده، که این امر موجب افزایش شیوع بیماری های غیر واگیر مانند بیماری های قلبی عروقی، سرطان، دیابت و.... شده است. بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت در سال 2005 میلادی ؛ بیماری های مزمن (بیماری های قلبی عروقی، دیابت،چاقی، انواع سرطان و بیماری های تنفسی) علت 60 درصد از مرگ ومیرها بوده و 35 میلیون مرگ در سال به دلیل این بیماری ها رخ داده است. همچنین 80 درصد از  مرگ های فوق در کشورهای در حال توسعه کم درآمد مشاهده شده است. رژیم غذایی دست کم در 35 درصد از کل موارد سرطان ها دخالت دارد که این رقم در زنان به 50 درصد می رسد. بر اساس پیش بینی سازمان جهانی بهداشت تا سال 2020 موارد جدید سرطان ها به 15 میلیون می رسد.در کشور ایران نیز سالانه حدود 70 هزار مورد جدید سرطان شناسائی می شود و حدوداً 30 هزار نفر نیز بر اثر ابتلا  به این بیماری می میرند.
سرطان نوعی بیماری است که در آن سلول ها توانایی تقسیم و رشد عادی خود را از دست می دهند و این موضوع منجر به تسخیر ، تخریب و فاسد شدن بافت های سالم می شود. از اجتماع این سلول های سرطانی و تخریب سلول های بافت های سالم ، توده ای به نام تومور ایجاد می شود. بعضی اوقات تقسیم سلول ها ، بدون کنترل و به صورت غیر عادی انجام می شود. رشد غیر عادی و بیش از حد سلول های بافت ،تومور نامیده می شود. اگر تومور به لایه ای محدود ختم شود و به سایر بافت ها و ارگانها سرایت نکند تومور خوش خیم (غیر سرطانی) است و اگر تومور گسترده شده یا به طور بالقوه قابلیت پخش شدن و احاطه کردن سایر بافت ها و ارگانها را داشته باشد بدخیم یا سرطانی نامیده می شود. برخی از شکل های سرطان متاستاز       (Metastasize) می کنند به این معنی که خصوصیت تهاجمی پیدا کرده و به سایر بافت های بدن ، عمدتاً از طریق خون و لنف، سرایت می کنند و تومورهای جدیدی را ایجاد می کنند.
جسم انسان از میلیون ها سلول تشکیل شده است که در کنار هم ،بافتهایی مانند ماهیچه ها، استخوان و پوست را می سازند که هر کدام یک عملکرد واحد دارند ، سلولها به طور طبیعی با دو تا شدن به طریقه منظم و کنترل شده تکثیر می کنند و منجر به رشد و ترمیم بافتهای بدن می شوند.
بنا به تحقیق گسترده ای در بیمارستان هاپ کینز آمریکا هر شخصی دارای سلولهای سرطانی در بدن خود می باشد. این سلول های سرطانی در آزمایش های استاندارد خود را نشان نمی دهند تا آنکه به مقدار چند میلیارد سلول افزایش یابند. زمانی که پزشکان به اشخاص مبتلا به سرطان اعلام می کنند که دیگر در بدن آنها سلول سرطانی وجود ندارد این حالت بدان معناست که آزمایش ها دیگر قادر به ردیابی و پیدا کردن سلول های سرطانی نیست زیرا آن سلول ها به مقدار قابل ردیابی شدن در بدن وجود ندارند. زمانی که سیستم ایمنی انسان قوی باشد سلول های سرطانی از بین می روند و از ایجاد تومور سرطانی جلوگیری   می شود.
زمانی که شخص بیماری سرطان دارد نشانه آن است که وی دارای کاستیهای تغذیه ای شده است. این کاستی ممکن است منشاء ژنتیک محیطی غذاها و عواملی در شیوه زندگی باشد. برای غلبه بر کاستی های متعدد تغذیه ای ، تغییر در رژیم غذایی شامل اضافه کردن بعضی مخلفات غذایی سیستم ایمنی بدن را تقویت می کند.
رژیم با 80% سبزیجات تازه و آب میوه و بنشن دانه های نباتی ، آجیل ها و مقداری میوه بدن را در محیط قلیایی قرار می دهد. آنزیم های زنده در آب سبزیجات تازه به آسانی جذب می شود و ظرف 15 دقیقه به سطوح سلولی می رسد تا سلول های سالم را رشد کافی دهد و تقویت کند. برای بدست آوردن آنزیم های زنده بمنظور ساختن سلول های سالم لازم است آب سبزیجات تازه (بسیاری از سبزیجات از جمله جوانه لوبیا) مصرف شود و دو تا سه مرتبه در روز مقداری سبزیجات خام مورد استفاده قرار گیرد.
در گذشته تصور می شد که تغذیه اثری بر سرطان ندارد ، ولی امروزه محققان ثابت کرده اند که رژیم غذایی روزانه نقش مهمی در بروز، پیش گیری و درمان انواع سرطان ها ایفا می کند. بدن ما به غذا بیش از هر چیز دیگری نیازمند است و می توان گفت که یک سوم سرطان هایی که منجر به مرگ می شوند، با آنچه       می خوریم در ارتباط اند.
بنابر این سرطان از جمله بیماری هایی است که تغذیه صحیح در پیشگیری و درمان آن می تواند نقش مهمی داشته باشد. تحقیقات ثابت کرده افرادی که بیشتر از پنج بار در روز از میوه و سبزی سالم استفاده می کنند کمتر در معرض خطر سرطان های دستگاه گوارش قرار دارند.
طبق نظر سازمان بهداشت جهانی، با استفاده از برنامه های تغذیه ای صحیح و استفاده از محصولات گیاهی سالم می توان ابتلا و مرگ و میر ناشی از سرطان را بیشتر از 20 درصد کاهش داد.
با توجه به نقش تغذیه در پیشگیری از سرطان ها در زیر به برخی از نتایج مطالعات انجام شده در ارتباط با محصولات کشاورزی سالم که نقش پیشگیری کننده در سرطان ها را به عهده دارند ،اشاره می شود:

1-گوجه فرنگی: گوجه فرنگی غیر از ویتامین c ، محتوی مقدار زیادی ((لیکوپن)) می باشد. لیکوپن     ماده ای است که خطر سرطان های پروستات و تخمدان را کم می کند. محصولات گوجه فرنگی از قبیل رب گوجه فرنگی، سس گوجه فرنگی و کچاپ نیز ضد سرطان می باشند. گروهی از پژوهشگران و دانشمندان ایتالیایی در مرکز علوم پیری دانشگاه ((کیه تی)) موفق شدند نقش گوجه فرنگی در پیشگیری از بروز سرطان پروستات را کشف کنند. این محققان اظهار داشتند که یک رژیم غذایی غنی از گوجه فرنگی به ویژه گوجه فرنگی که همراه با دانه ها و پوست آن پخته شده باشد می تواند توسعه تومورهای پروستات و فاکتورهای التهابی مرتبط با فرایند توموری را کاهش دهد. در حقیقت تنها مصرف لیکوپن موجود در گوشت گوجه فرنگی کافی نخواهد بود.

2- کلم بروکلی و دیگر کلم ها:کلم ها غیر از کلسیم ، منبع غنی ((سولفورافان)) هستند کلم بروکلی حاوی ماده ای موسوم به سولفورافان است که سلول های سرطانی را مورد هدف قرار داده و این سلول ها را به روش موثر نابود می کند. این ماده خطر بروز سرطان های معده ، سینه و پوست را کم می کند. مقدار سولفورافان در کلم بروکلی بیشتر از بقیه کلم هاست.
نتایج تحقیقات پیشگیری از سرطان نشان داد که جوانه کلم بروکلی می تواند عفونت هلیکوباکتر پیلوری را که شایع ترین عفونت باکتریایی و مهمترین علت ایجاد سرطان معده است را کاهش دهد. سرطان معده دومین علت مرگ و میر در دنیا است.  حدود 20 سال است که ترکیبات شیمیایی کلم بروکلی که می تواند در جلوگیری از سرطان موثر باشد مورد توجه قرار گرفته است. در تحقیقاتی که در دپارتمان فارماکولوژی دانشگاه جان هاپکینز انجام شد 70 گرم جوانه کلم بروکلی یا معادل آن جوانه یونجه به 48 مرد و زن ژاپنی که مبتلا به هلیکوباکتر بودند ، به مدت 8 هفته داده شد. پس از 8 هفته مشخص شد که میزان عفونت هلیکوباکتر به میزان قابل توجهی کاهش یافته بود. کاهش عفونت هلیکوباکتر موجب شد که میزان ابتلا به سرطان معده  نیز در این افراد کاهش یابد.

3- توت ها: توت ها دارای ماده ای به نام ((آنتوسیانین)) هستند. این ماده یک آنتی اکسیدان قوی        می باشد و در مقابل سرطان های روده بزرگ و مری از بدن محافظت می کند.
دانشمندان با انجام تحقیقات جدید به خاصیت ضد سرطانی انواع توت ها روی دو نوع سرطان مختلف      پی بردند. محققان دانشگاه اوهایو با آزمایش روی موشها و خوراندن انواع توت به این موضوع پی بردند. بر این اساس و به گفته گری استونر از دانشگاه اوهایو تاثیر دفاعی در انواع توت ، توت فرنگی، ذغال اخته،تمشک قرمز و سیاه و شاتوت بر روی موشهای سیاه و سفید آزمایشگاهی انجام شد و آنها به این نتیجه رسیدند که سیستم دفاعی با خوردن انواع توت ها در برابر سرطان مری و سینه تقویت می شود. البته انواع مختلف توت ها تاثیراتشان به یک اندازه نیست و بر این اساس ذغال اخته و تمشک سیاه و شاتوت بهتر از بقیه سیستم دفاعی را مقابل سرطان ارتقاء می دهد. در تحقیقات مذکور نیز برای اولین بار تاثیر توت روی دو نوع سرطان یعنی مری و سینه تایید شده است.

4- دانه سویا: سویا دارای ((ایزوفلاون)) است. محصولات بدست آمده از سویا مانند توفو، شیر سویا و آجیل سویا نیز دارای این ماده می باشند. این ماده خطر سرطان های سینه ، تخمدان و پروستات را کاهش       می دهد و این کار را به وسیله محافظت سلول های بدن از اثرات زیان آور استروژن ها انجام می دهد. دانشمندان موسسه سرطان آمریکا ، تحقیقاتی را بر روی 1500 نفر انجام دادند، آنها اطلاعاتی مربوط به عادت های غذایشان و سبک زندگی و اینکه در طول 3 دوره زندگی در طول کودکی ، جوانی، میانسالی چه مقدار سویا مصرف می کردند بدست آوردند.
بنابر این گزارش؛ مشخص شد که دانه های سویا مقادیر قابل توجهی فیبر ، کربوهیدرات و مواد معدنی مثل آهن دارند.
بنابراین گزارش؛ افرادی که در دوران کودکی به میزان قابل توجهی سویا مصرف کردند نسبت ابتلا به سرطان سینه در آنها 58 درصد کمتر از بقیه بود.
در تحقیقی دیگر دانشمندان آمریکایی انستیتو تحقیقاتی اوکلند به این نتیجه رسیده اند که دانه سویا برای مقابله با بیماری سرطان روده مفید است. این دانشمندان ادعا کرده اند که گروه جدیدی از مواد که در دانه سویا شناسایی شده اند در پیشگیری از این سرطان و یا حتی در درمان آن موثر است.

5- چای: چای سبز و چای سیاه دارای منبع طبیعی (catehin ) می باشند. این ماده یک آنتی اکسیدان قوی است و از رشد سرطان جلوگیری می کند. همچنین سرطان های کبد ، پوست و معده را کاهش       می دهد. رادیکال های آزاد ، DNA را نابود می کنند و به همین علت باعث بروز سرطان می شوند. ترکیبات چای سبز نقش یک عامل پاک کننده رادیکال های آزاد را ایفا کرده و در نتیجه از ابتلای انسان به سرطان جلوگیری می کند. کاتچین های موجود در چای سبز ، آنتی اکسیدان های بسیار قوی محسوب می شوند. آنها فلز آهن آزاد را نیز که منبع اصلی رادیکال های آزاد به شمار می روند و باعث اکسیداسیون یا ترکیب اکسیژن با مواد دیگر می شوند دفع می کنند.
محققان در یک پژوهش جدید کشف کرده اند که عصاره چای سبز میتواند در درمان سرطان خون لنفوسیتی مزمن موثر باشد. به گزارش سرویس بهداشت و درمان ایسنا، پژوهشگران مرکز تخصصی و پزشکی مایوکلینیک در آمریکا در این تحقیق خاطر نشان کردند که استفاده از نوعی ماده شیمیایی موسوم به         (epigallocatechin gallate) با نام اختصاری (EGCG ) که ترکیب اصلی موجود در چای سبز است ، می تواند تعداد سلول های سرطان خون را در بیماران کاهش دهد.

6-کدو تنبل، هویج،نارنج،فلفل قرمز و زرد و سیب زمینی شیرین:  منبع غنی ((بتا کاروتن)) هستند. این مواد به عنوان آنتی اکسیدان های قوی شناخته شده اند و مصرف مداوم آنها منجر به کاهش انواع مختلف سرطان ها می شود.
محققان سوئدی با مطالعه 36 هزار نفر دریافتند مصرف آلفاکاروتن و بتاکاروتن باعث کاهش خطر ابتلا به سرطان پستان در زنان می شود.

7- اسفناج: اسفناج دارای (لوتئین) ویتامین های C ،A  و E می باشد. همه این مواد به عنوان آنتی اکسیدان شناخته شده اند. اسفناج سرطان های کبد ،ریه، سینه، تخمدان، روده بزرگ و پروستات را از بدن دور می کند. اسفناج که از سبزی های دارای رنگ سبز تیره است ، همراه با هویج در صدر لیست خوراکی های ضد سرطان جای دارد و طبق تحقیقات دانشمندان در کاهش میزان ابتلای به سرطان موثر است، به خصوص در پیشگیری از سرطان های روده ،رکتوم، معده، مری و به ویژه سرطان ریه نقش مهمی دارد. مطالعات علمی نشان می دهد، اشخاصی که در حد بسیار کم و به ندرت از سبزی های به رنگ سبز تیره(که دارای مقدار زیادی کاروتینوئید هستند و در این گروه اسفناج در صدر آنها قرار دارد) می خورند، حتی معتادین به دخانیات ، خیلی کمتر از دیگران در معرض این خطر قرار دارند.

8-چغندر قرمز: چغندر دارای ((فلاوونوئید)) می باشد. این ماده به عنوان یک ضد سرطان شناخته شده است. ادرار اشخاص مصرف کننده این چغندر ، قرمز رنگ می باشد. چغندر قرمز به علت داشتن میزان بالای ماده ضد سرطانی و کاراتینوئیدز ، گیاهی منحصر به فرد به حساب می آید. این گیاه سرشار از کربوهیدرات و منبع عالی اسید فولیک است. رنگ دانه قرمز آن توسط گلبول های قرمز جذب می شود و توانایی حمل اکسیژن توسط خون را افزایش می دهد. برگ های چغندر غنی از بتاکاروتن ، اسید فولیک، کلروفیل، پتاسیم، ویتامین C و آهن است.

9-هویج: هویج دارای ((بتا کاروتن)) زیادی است و برای جلوگیری از سرطان های ریه،دهان، حلق، معده، روده، کیسه صفرا، پروستات و سینه بسیار مفید می باشد. سودمندی هویج برای تقویت بینایی پیش از این به اثبات رسیده بود، اما اکنون محققان موفق شدند تاثیر آن را در کاهش بیماری های قلبی و پیشگیری از ابتلا به سرطان که از مهمترین عوامل مرگ و میر افراد است،ثابت کنند. محققان معتقدند آنتی اکسیدانی به نام کارتنوئید که هویج یکی از منابع غنی از آن است، توانایی بدن را برای مبارزه با بیماری ها افزایش       می دهد.
تحقیقات پژوهشگران نشان می دهد مقادیر بالای آلفاکاروتن که در هویج یافت می شود،با کاهش میزان خطر مرگ در افراد ارتباط مستقیم دارد. کارتنوئیدها رنگدانه هایی هستند که در سبزی ها و میوه هایی مانند هویج، گرمک، سیب زمینی و کلم،یافت می شود.

10-سیر: مطالعات نشان داده که خانواده پیازها از قبیل سیر، موسیر و تره فرنگی، در افراد سالم سلول های سرطان زا را از بین می برند و در بیماران سرطانی ، رشد این سلول ها را کند می کنند. در این رابطه، اثر سیر از همه بیشتر است. به طور کلی،سیر خطر سرطان های معده ، روده بزرگ، مری و سینه را کم می کند.

11- آناناس: آناناس دارای آنتی اکسیدان و ویتامین C  می باشد. این میوه ،بدن را در برابر سرطان های ریه و سینه حفظ می کند.
آناناس حاوی ماده ای می باشد که این ماده در واقع عملکرد پروتیینی را که در 30 درصد سرطان ها نقش دارد، متوقف کرده و قادر است سیستم ایمنی بدن را برای هدف قرار دادن و نابود ساختن سلول های سرطانی تحریک کند.
این ماده یک آنزیم کلیدی در میوه آناناس است که ((بروملاین)) نام دارد و می تواند به اندازه داروها در کاهش التهاب موثر باشد. این آنزیم تورم را کاهش می دهد و به درمان گلو درد ، آرتریت و نقرس کمک   می کند. آنزیم بروملاین هم چنین سرعت هضم پروتیین ها را افزایش می دهد. تحقیقات انجام شده تاثیر فوق العاده بروملاین را در پیشگیری و حتی درمان سرطان نشان داده است. این آنزیم از بروز سرطان جلوگیری کرده و همچنین تومورهای سرطانی را تحلیل می دهد.

12- سیب: سیب یک آنتی اکسیدان است. علاوه بر آن، دارای ماده ای به نام((quercetin)) می باشد. این ماده خطر سرطان ریه و رشد سلول های سرطان پروستات را کم می کند.

13-پرتقال: پرتقال منبع غنی ویتامین  Cاست. تحقيقات نشان داده كه اين ميوه اثر ضد سرطانی نیز دارد و از سرطان معده و ریه جلوگیری می کند.

مرکبات حاوی پتاسیم کراتین و موادی هستند که فایتو شیمیایی( Phytochemical ) نامیده می شوند. این مواد ترکیبات شیمیایی هستند که به صورت طبیعی در گیاهان و میوه ها یافت می شود. مواد فایتوشیمیایی خواص ضد التهاب و ضد سرطانی دارند و مانع از بسته شدن رگهای خونی می شوند. مصرف مقادیر کافی از مرکبات تا 60% از خطر ابتلای به سرطان دهان، ناراحتی معده و سکته مغزی می کاهد.

14- انگور قرمز: انگور قرمز ماده ای دارد که از فعالیت آنزیمی که مسئول ساخت و رشد سلولهای سرطانی است جلوگیری می کند.
پژوهشگران کلینیک Mayo  در امریکا اخیرا طی مطالعه ای به اهمیت ماده ای در پوست انگور به نام   Resveratrol  پی برده اند و آن عمل ضد سرطانی آن است. این ماده آنتی اکسیدانی است بسیار قوی و در پیشگیری بسیاری از بیماریهای مزمن نقش مهم دارد. دانشمندان در سالهای قبل به خواص ضد سرطانی این ماده مخصوص پی برداه اند ولی تابحال نمیدانستند که در پوست انگور مخصوصا" انگور قرمز   Resveratrol  به مقدار زیادی وجود دارد و کیفیت آن هم نسبت به میو ه های دیگر بهتر است. این بار پژوهشگران امریکایی دریافتند که وقتی این ماده را در درمان سرطان به کار میبرند سلولهای سرطانی از بین میروند زیرا در موقع عمل باعث حساسیت نوعی پروتئین به نام NF- KB میشود که طی فعل و انفعالات پیچیده ای موجب مرگ سلولهای سرطانی می گردد.
Resveratrol  علاوه بر خاصیت ضد سرطانی آن اگر با داروهای مخصوص درمان سرطان هم  مصرف شود عمل آنها را سریعتر و باعث افزایش کیفیت آنها نیز می شود.

15- ریشه شیرین بیان: ریشه شیرین بیان از رشد سلولهای سرطان پروستات و سرطان معده جلوگیری می کند.
ریشه شیرین بیان دارای گلوکز، ساکاروز، آمیدون آسپاراژین، مواد آلبومیدی رزین و کمی اسانس می باشد. ماده اصلی که سبب شیرینی این گیاه می شود گلیسرین نامیده می شود. در شیرین بیان همچنیین ماده ای به نام لیکورتی جنین چالکونLiquiritigennine Chalcone    وجود دارد که خاصیت دفع اسپاسم عضلات را داراست. یکی از مهمترین خواص شیرین بیان که طی دهه اخیر در آمریکا و اروپا مورد توجه قرار گرفته است، درمان زخم معده و سرطان معده توسط این گیاه است.

16- قارچ: قارچ، سطح ایمنی بدن را بالا می برد و با سلولهای سرطانی می جنگد.
محققان در " دانشگاه وسترن استرالیا" گفتند: این مطالعه که در مجله بین المللی سرطان منتشر شده، ثابت نمی کند که خوردن قارچ موجب توقف سرطان می شود و برای تائید این یافته ها به تحقیقات بیشتری نیاز است. آمار آزمایش هایی که در محیط آزمایشگاه روی حیوانات انجام شده نشان می دهدکه  قارچ دارای خواص ضد تومور است و می تواند دفاع دستگاه ایمنی بدن را تحریک کند.
شواهدی وجود دارد که نشان می دهد قارچ درست مثل داروهای درمان سرطان سینه ،از تولید هورمون استروژن جلوگیری می کند.


با توجه به موارد بیان شده که بخش کوچکی از تحقیقات بعمل آمده در مورد محصولات کشاورزی و نقش آنان در حوزه سلامت درمان و پیشگیری جدی از بیماری های مهلکی مانند سرطان بود. لازم به یاد آوریست در صورتی تاثیر  مثبت این مواد،  واقعی و جدی می باشد که محصولات مورد مصرف سالم و عاری از هر گونه مواد مضر و سموم کشاورزی ناسالم باشد. چرا که حضور سموم و مواد شیمیایی باقی مانده در محصولات کشاورزی نه تنها می تواند نتیجه ای مثبت نداشته باشد بلکه خود به نوعی می تواند تشدید کننده ی بیماری ها و یا یکی از عوامل مهم ایجاد بیماری ها مخصوصاً بیماری سرطان باشد.



اکبر ریاحی
مسول طرح افزایش مواد آلی خاک استان فارس
و مجری پروژه ملی تولید کمپوست


منابع مورد استفاده :
1-ابراهيمي س.، بهرامي ح.، ملكوتي م.ج. (1382). نقش مواد آلی در اصلاح خصوصیات فیزیکی وشیمیایی خاکهای آهکی کشور، نشريه فنی شماره 302، موسسه تحقيقات خاك و آب.
2-ابراهيمي س.، بهرامي ح.، ملكوتي م.ج. (1384) اثر مواد آلي در اصلاح فاكتور كربن به نيتروژن خاك، نشريه فنی شماره 448، موسسه تحقيقات خاك و آب. انتشارات سنا.
3- بوستانی م .، هاشمی س. ه و کمالی س.آ (1390). توسعه کشاورزی ارگانیک , معاونت بهبودتولیدات گیاهی, سازمان جهاد کشاورزی استان فارس.
4-پرورش ع.، شاه منصوری م. (1373). تهیه کود آلی کمپوست . نشر پرستش.
5-خاوازی ک.، ملکوتی م.ج. (1380). ضرورت تولید صنعتی کودهای بیولوژیک در کشور. موسسه تحقیقات خاک و آب. انتشارات آموزش کشاورزی.
6-سماوات س .( 1389) نقش مدیریت مواد آلی در افزایش حاصلخیزی خاک (مسایل و محدودیت ها) ، مجموعه مقالات شفاهی کنگره چالش های کود در ایران: نیم قرن مصرف کود 12 – 10 اسفند ماه 89 – تهران .
7- شاهوئی س. ص.(1385). سرشت و خصوصیت خاک ها،چاپ اول،انتشارات دانشگاه کردستان.
8- رياحي ا. (1378). نتايج تجارب تهيه و استفاده از كمپوست غني محلي و چاي كمپوستي. اداره اموربيابان، اداره كل منابع طبيعي و آبخيزداري استان فارس.
9-صالح راستین ، ن. (1377). ویژه نامه کودهای بیولوژیک. مجله علمی پژوهشی خاک و آب. شماره 23. صفحات 25 - 12.
10-صالح راستین ن. (1380). کودهای بیولوژیک و نقش آنها در راستای نیل به کشاورزی پایدار. مجموعه مقالات ضرورت تولید صنعتی کودهای بیولوژیک در کشور.
11-عبدالهی ه. (1386) . نتایج حاصل از تجزیه بیش از 40 هزار نمونه خاک های زراعی استان فارس در سطح شهرستان ها طی سال های 85- 1379. مدیریت زراعت سازمان جهاد کشاورزی استان فارس.
12-محصلي و. (1388). ضرورت افزايش ماده آلي در خاك , مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان هرمزگان..
13-کريميان ن. (1375). سهم رس و مواد آلی در ظرفيت تبادل کاتيونی خاک های آهکی استان فارس. خلاصه مقالات پنجمين کنگره علوم خاک ايران. کرج، ايران.
14- گیتی ع .(1389). کمپوست مدیریت پایدار خاک وآب پالایش محیط , انتشارات دانشگاه تهران .
15-ملكوتي م.ج. (1374). بررسي وضعيت تعادل عناصر غذايي در خاك هاي ايران و جلوگيري از مصرف بيرويهكودهاي شيميايي. ماهنامهآب، خاك، ماشين. سالدوم. شماره10. صفحات 17-12.
16-ملكوتي م.ج. (1378). كشاورزي پايدار و افزايش عملكرد با بهينه سازي مصرف كود در ايران. سازمان نشر آموزش كشاورزي.
17-موسسه تحقیقات خاک وآب ( 1389). خبرنامه خاک و آب , سال سوم , شماره 3 .
18-میرزاوند ج. (1388). نقش و اهمیت ماده آلی خاک درکشاورزی پایدار. استاندارد شماره (1).کمیته راهبردی مدیریت ماده آلی خاک. سازمان جهادکشاورزی استان فارس .
19-حیدری داویجانی زهرا (1390) ، تاثیر محصولات کشاورزی سالم در پیشگیری از بیماری سرطان  ، مجموعه مقالات برگزیده سومین جشنواره محصولات غذایی طبیعی وارگانیک ایران ،سازمان میادین میوه و تره بار وفرآورده های کشاورزی ، معاونت خدمات شهری شهرداری تهران .
20-بروشور انجمن علوم خاک ایران – بهار 1390

21-Cole,M.A.,x.Liu, and L.Zhang.1994.Plant and Microbial Establishment in pesticide- Contaninated soils Amended with Compost .In Bioremediation Through Rhizosphere Technology ,edited by T.A.Anderson and J.R.Coats,210-222.Washington,DC: American Chemical Society,1994.

22-Cole,M.A.,x.Liu, and L.Zhang.1995,,Effect of compost Addition on pesticide Degradation in plantsd soils. In Bioremediation of Recalcitrant Organics,edited by R.E.Hinchee, D.B. Anderson ,and R.E.Hoeppel,183-190. Columbus,OH:Battelle press,1995.

23-Elliot and Lynch,1984 The effect of available carbon and nitrogen in straw on soil and ash aggregation and acetic acid production. Plant soil , 78:335-343.

24- Hudson,1994 soil organic matter and available water capacity.j.soil wat. Con.,49(2):189-194.

25-Malone,Robert,Meade,Terry,Folden,Melissa.2006.Yard waste compost to Enhance soil water Holding capacity in the urban –Rural Interface. USDA . Agricultural Research service. Technical Abstract.

26-Sharma G.D., Sharma L.H. 1994. Utilization of weed plants as organic manure under different methods of rice establishment. Ind. J. Agric. Sci. 64: 1840186.

27-Tisdale S. L., Nelson W. L. 1975. Soil fertility and fertilizers. New York, Macmillan. 694p.

28-Tisdale S.L., Nelson W.L., Beaton J.D., Havlin J.L. 1999. Soil fertility and fertilizers. 6th ed., Charles Stewart, New Jersey.

29-Reicosky,2005 Alternatives to mitigate the greenhouse effect : emission control by carbon sequestration. In :Simposio sobre plantio direto e Meio ambiente ; Sequestro de carbono equalidade da agua , pp.20-28..Anais. Foz do Iguacu , 18-20 de Maio 2005.

30-Rusu T. 2005. The influence of minimum tillage systems upon the soil properties, yield and energy efficiency in some arable crops. Journal of Central European Agriculture. 6(3): 287-29.